สุธรรมมชาดก

สุธรรมมชาดก

ในยุคโบราณกาล เมื่อพระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญบารมี ทรงเกิดเป็นพราหมณ์ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด นามว่า สุธรรมะ ท่านเป็นผู้ที่ใฝ่ใจในการศึกษาเล่าเรียน มีความรู้กว้างขวางในสรรพวิชา เป็นที่เคารพนับถือของคนทั่วไป

วันหนึ่ง มีนักปราชญ์ผู้ทรงภูมิรู้จากต่างแดนเดินทางมายังเมืองที่สุธรรมะอาศัยอยู่ นักปราชญ์ผู้นี้มีชื่อเสียงเลื่องลือในด้านความรู้ แต่ก็มีนิสัยชอบโอ้อวด และมักจะดูหมิ่นผู้อื่น

เมื่อนักปราชญ์ผู้นี้ทราบกิตติศัพท์ของสุธรรมะ ก็มีความปรารถนาที่จะประลองปัญญา จึงได้ท้าสุธรรมะให้มาสนทนาธรรมกัน

สุธรรมะเมื่อทราบคำท้า ก็มิได้มีทีท่าจะปฏิเสธ แต่กลับตอบรับด้วยความยินดี “หากท่านนักปราชญ์ประสงค์จะสนทนาธรรม ข้าพเจ้าก็ยินดีเป็นอย่างยิ่ง”

ทั้งสองได้นัดหมายกัน ณ ลานกว้างใจกลางเมือง ในวันถัดมา บรรดาผู้คนต่างพากันมามุงดูเหตุการณ์เป็นจำนวนมาก ด้วยความอยากรู้ว่าใครจะเป็นผู้มีปัญญาเหนือกว่า

เมื่อถึงเวลา นักปราชญ์จากต่างแดนได้เริ่มก่อนด้วยการตั้งคำถามอันซับซ้อนและยากที่จะหาคำตอบ “ท่านสุธรรมะ! จงบอกข้ามาว่า สิ่งใดเล่าที่มองไม่เห็น แต่มีอยู่จริง สิ่งใดเล่าที่ได้ยิน แต่ไม่มีเสียง และสิ่งใดเล่าที่สัมผัสได้ แต่ไม่มีกาย?”

ผู้คนรอบข้างต่างพากันเงียบกริบ เพราะคำถามนั้นยากเกินกว่าจะคาดเดา

แต่สุธรรมะกลับยิ้มอย่างใจเย็น แล้วตอบอย่างไม่รีรอ “สิ่งที่มองไม่เห็น แต่มีอยู่จริง คือ ‘ลมหายใจ’ ของสรรพสิ่ง สิ่งที่ได้ยิน แต่ไม่มีเสียง คือ ‘เสียงสะท้อน’ ของถ้อยคำ และสิ่งที่สัมผัสได้ แต่ไม่มีกาย คือ ‘ความรู้สึก’ ที่เกิดขึ้นภายในใจ”

นักปราชญ์จากต่างแดนถึงกับตะลึงกับคำตอบที่เฉียบคมและลึกซึ้งของสุธรรมะ เขาไม่คาดคิดว่าจะมีใครสามารถตอบคำถามของตนได้

นักปราชญ์ผู้นั้นจึงถามต่อด้วยน้ำเสียงที่เปลี่ยนไปเล็กน้อย “หากเช่นนั้น จงบอกข้ามาว่า อะไรคือสิ่งที่ล้ำค่าที่สุดในสามสิ่งนี้?”

สุธรรมะตอบทันที “สิ่งที่ล้ำค่าที่สุด คือ ‘ลมหายใจ’ เพราะหากขาดลมหายใจไปแล้ว แม้จะมีเสียงสะท้อน หรือมีความรู้สึกใดๆ ก็ไม่อาจคงอยู่ได้”

นักปราชญ์จากต่างแดนเริ่มรู้สึกไม่พอใจ ที่ตนเองเสียท่าให้กับสุธรรมะ จึงกล่าวอย่างท้าทาย “หากเช่นนั้น จงบอกข้ามาว่า อะไรคือสิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับมนุษย์?”

สุธรรมะตอบอย่างนุ่มนวล “สิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับมนุษย์ คือ ‘ปัญญา’ เพราะปัญญาเป็นเครื่องนำทางให้เราดำเนินชีวิตอย่างถูกต้อง ไม่หลงผิดไปกับกิเลสตัณหา และสามารถแยกแยะความดีความชั่วได้”

นักปราชญ์จากต่างแดนรู้สึกเหมือนถูกตอกย้ำ จึงกล่าวด้วยน้ำเสียงกระด้าง “ท่านสุธรรมะ! ท่าทางท่านจะรู้ดีเกินไปแล้ว! จงบอกข้ามาว่า ‘ความตาย’ นั้นน่ากลัวที่สุดจริงหรือ?”

สุธรรมะพยักหน้า “ความตายนั้นน่ากลัวสำหรับผู้ที่ใช้ชีวิตอย่างประมาท และเต็มไปด้วยความผิดบาป แต่สำหรับผู้ที่ดำเนินชีวิตด้วยธรรมะ มีจิตใจที่บริสุทธิ์ ความตายนั้นหาใช่สิ่งที่น่ากลัวไม่”

นักปราชญ์จากต่างแดนเห็นว่าตนเองไม่สามารถเอาชนะสุธรรมะได้ จึงกล่าวด้วยความขุ่นเคือง “ท่านสุธรรมะ! ท่านมีดีเพียงคำพูดเท่านั้น! ท่านเคยทำสิ่งใดที่มีประโยชน์ต่อโลกบ้างหรือไม่?”

สุธรรมะตอบอย่างสงบนิ่ง “ข้าพเจ้าได้ใช้ความรู้ของข้าพเจ้าในการช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยาก ให้คำแนะนำแก่ผู้หลงผิด และสอนธรรมะแก่ผู้ที่ต้องการความรู้ ข้าพเจ้าเชื่อว่า การแบ่งปันความรู้และช่วยเหลือผู้อื่น คือประโยชน์อันยิ่งใหญ่ที่สุด”

สุดท้าย นักปราชญ์จากต่างแดนก็ยอมรับความพ่ายแพ้ เขาตระหนักดีว่าสุธรรมะมิใช่เพียงผู้มีปัญญา แต่ยังเป็นผู้มีจิตใจที่ประเสริฐ

“ท่านสุธรรมะ!” นักปราชญ์ผู้นั้นกล่าวด้วยความเคารพ “ข้าพเจ้าได้ประมาทท่านไปแล้ว ข้าพเจ้าขออภัยในความโอ้อวด และความดูหมิ่นของข้าพเจ้า ขอท่านโปรดเมตตาสอนธรรมะแก่ข้าพเจ้าด้วย”

สุธรรมะเมื่อเห็นว่านักปราชญ์กลับตัวกลับใจ ก็ยินดีเป็นอย่างยิ่ง จึงได้สอนธรรมะอันลึกซึ้งแก่นักปราชญ์ผู้นั้น จนกระทั่งนักปราชญ์ผู้นั้นได้ละทิ้งความโอ้อวด และกลายเป็นผู้มีคุณธรรม

นับแต่นั้นมา เรื่องราวของสุธรรมะ พราหมณ์ผู้มีปัญญาและความอ่อนน้อมถ่อมตน ก็ได้เล่าขานสืบต่อกันไป เป็นแบบอย่างแก่ผู้คนทั้งหลาย